Zachowek to instytucja, która ma chronić najbliższych członków rodziny spadkodawcy. W praktyce chodzi najczęściej o sytuację, w której dziecko zostało pominięte w testamencie albo otrzymało ze spadku mniej, niż wynikałoby z ustawowej ochrony. Roszczenie o zachowek ma charakter pieniężny i służy temu, by najbliżsi mogli domagać się określonej kwoty od osoby zobowiązanej do zapłaty.
Komu przysługuje zachowek
Zgodnie z Kodeksem cywilnym zachowek przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, ale tylko wtedy, gdy byliby powołani do spadku z ustawy. Co do zasady wysokość zachowku wynosi połowę wartości udziału spadkowego, który przypadłby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym. Jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo gdy uprawnionym zstępnym jest małoletni, zachowek wynosi dwie trzecie takiego udziału.
Kiedy dziecko może żądać zachowku po rodzicu
Najczęściej roszczenie pojawia się wtedy, gdy rodzic sporządził testament i przekazał majątek jednej osobie, pomijając pozostałe dzieci. Zachowek może jednak mieć znaczenie także wtedy, gdy wprawdzie dochodzi do dziedziczenia ustawowego, ale udział przypadający uprawnionemu jest niższy niż należny mu zachowek. W praktyce zachowek ma więc chronić najbliższych nie tylko przed całkowitym pominięciem, lecz także przed zbyt małym udziałem w majątku spadkowym.
Jak oblicza się wysokość zachowku
Punktem wyjścia jest ustalenie, jaki udział przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. To właśnie ten hipotetyczny udział bierze się pod uwagę, nawet jeśli istnieje testament. Następnie trzeba ustalić wartość majątku spadkowego, uwzględnić długi spadkowe, a w wielu sytuacjach także doliczyć darowizny dokonane przez spadkodawcę za życia. Wysokość zachowku zależy więc nie tylko od liczby spadkobierców, ale również od wartości majątku, wcześniejszych darowizn i sytuacji konkretnej rodziny.
Darowizny a zachowek
W sprawach o zachowek bardzo często znaczenie mają darowizny przekazane jeszcze za życia rodzica. Materiały edukacyjne publikowane na portalu samorządowym wskazują wprost, że doliczanie darowizn może istotnie wpłynąć na wysokość należnego zachowku. Dlatego przy ocenie sprawy nie wystarczy sprawdzić tylko tego, co pozostało w chwili śmierci spadkodawcy — trzeba przeanalizować również wcześniejsze przesunięcia majątkowe.
W jakim terminie można dochodzić zachowku
Roszczenie o zachowek nie jest bezterminowe. Zgodnie z art. 1007 Kodeksu cywilnego roszczenie uprawnionego przedawnia się co do zasady z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu, a w przypadku roszczenia przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu darowizny albo zapisu windykacyjnego — z upływem 5 lat od otwarcia spadku. To ważne, bo zbyt długie zwlekanie może utrudnić skuteczne dochodzenie należności.
Kiedy zachowek może nie przysługiwać
Nie w każdej sytuacji najbliższy członek rodziny zachowa prawo do zachowku. Przykładem jest wydziedziczenie, które musi być wyraźnie zapisane w testamencie i oparte na ustawowej przyczynie. Sam konflikt rodzinny nie wystarczy. W praktyce znaczenie ma także to, czy wydziedziczenie zostało prawidłowo uzasadnione, bo brak konkretnej przyczyny może prowadzić do uznania go za nieskuteczne.
Podsumowanie
Zachowek po rodzicach to często jedno z najważniejszych roszczeń w sprawach spadkowych. Żeby prawidłowo ocenić swoje prawa, trzeba ustalić krąg spadkobierców ustawowych, wartość majątku, wcześniejsze darowizny oraz to, czy nie doszło do skutecznego wydziedziczenia. Jeżeli masz wątpliwości, czy w Twojej sytuacji zachowek przysługuje i w jakiej wysokości, warto przeanalizować sprawę przed podjęciem dalszych kroków
Jeżeli chcesz ustalić, czy w Twojej sytuacji przysługuje zachowek i w jakiej wysokości, skontaktuj się ze mną. Pomagam w analizie spraw spadkowych i przygotowaniu dalszych działań.